رنگ مشکی ساختهاید ولی روی سطح خاکستری، کدر یا مایل به قهوهای دیده میشود. اولین حدس معمولاً این است که دوده کم بوده. گاهی درست است، اما بیشتر وقتها سه چیز دیگر مقصرند: دوده خوب پخش نشده، گرید دوده برای کار مناسب نبوده یا نسبتها و شرایط فیلم با هم نمیخوانند.
در این مقاله میبینید سیاهی از کجا میآید و هر کدام از این سه علت را چطور تشخیص بدهید.
سیاهی دوده از کجا میآید؟
دوده (Carbon black) نور را جذب میکند. هر چه نور بیشتر جذب شود، رنگ سیاهتر دیده میشود. دو چیز در این کار نقش دارند:
-
ذره اولیه (Primary particle): کوچکترین واحد دوده. هر چه کوچکتر باشد، سطح ویژه بیشتر است و سیاهی (Jetness) و قدرت رنگدهی بالاتر میرود. در راهنماهای فنی Birla Carbon آمده که ذره کوچکتر، جتنس و UV protection را بالا میبرد، اما پراکنش را سختتر میکند و ویسکوزیته را بالا میبرد.
-
ساختار (Structure): میزان به هم جوش خوردن ذرات و شکل تجمع (Aggregate). ساختار بالا پراکنش را آسانتر میکند ولی طبق همان منبع، جتنس و قدرت رنگ را کم میکند.
یعنی سیاهترین گرید معمولاً سختترین گرید برای پخش کردن است. این تعادل ریشه همه مشکلات است.
دلیل اول: دوده خوب پراکنده نشده است
چه اتفاقی میافتد؟
دوده بهصورت تجمعهای ریز (Aggregate) و تجمعهای درشتتر (Agglomerate) تحویل میشود. اگر آسیاب یا میکسر انرژی کافی ندهد، تودههای درشت باقی میمانند. ذرههای درشتتر سطح مؤثر کمتری برای جذب نور دارند، پس قدرت رنگ و سیاهی کم میشود. برای همین Birla Carbon تأکید میکند عملکرد دوده به خواص ذاتی و سطح پراکنش هم بستگی دارد و پراکنش شدیداً تحت تأثیر تجهیزات اختلاط، فرمولاسیون (از جمله نوع دیسپرسانت) و شکل فیزیکی دوده (پودر یا دانه) است.
یک حالت دیگر فلوکولاسیون است: دوده در آسیاب خوب پخش شده، ولی بعد از آن در بایندر دوباره ذرات به هم میچسبند و خاکستری میشوند.
نشانهها
-
رنگ در کیفیت دانهبندی (Grind) ضعیف است و ذرات درشت دیده میشوند.
-
با افزایش زمان آسیاب، رنگ سیاهتر میشود.
-
رنگ روی سطح یکنواخت نیست، لکه یا خط دارد.
-
بعد از نگهداری، رنگ خاکستریتر میشود.
تشخیص و راهحل
-
دانهبندی (Hegman یا Grindometer) را بخوانید و با بچ سیاهتر مقایسه کنید.
-
زمان و انرژی پراکنش را کنترل کنید و ببینید سیاهی با ادامه آسیاب بهتر میشود یا نه. اگر بهتر شد، مسئله پراکنش است.
-
نوع و مقدار دیسپرسانت را با گرید دوده هماهنگ کنید.
-
اگر دوده دانهای (Beads) است، بدانید پودر راحتتر پخش میشود ولی دانهای سادهتر حمل میشود. در منابع، شکل پودر را برای پراکنش بهتر آوردهاند.
-
آزمون مالش (Rub-out) را هم میتوان برای تشخیص فلوکولاسیون امتحان کرد.
.jpg)
دلیل دوم: گرید دوده برای این کار مناسب نیست
دودهها در دستههای «رنگ بالا»، «رنگ متوسط»، «رنگ معمولی» و «رنگ پایین» تقسیم میشوند. مشخصات تأمینکنندگان نشان میدهد:
-
ذره ریز → سیاهی بالا و زیرتون آبی. این گریدها در رنگ خودرو به کار میروند و پخششان سخت است.
-
ذره درشت → سیاهی کمتر و زیرتون قهوهای یا مایل به قرمز.
-
گریدهای تینت (برای ساختن خاکستری با سفید) کمجت و با سطح کماند.
پس اگر برای رنگ مشکی کدر از گرید «تینتی» یا درشتذره استفاده شود، رنگ خاکستریتر یا قهوهایتر خواهد بود، حتی با پراکنش عالی. همچنین اگر در برگه شما «Jetness» یا «Blackness value» نیامده باشد، قابل مقایسه با گرید دیگر نیست.
تشخیص و راهحل
-
در COA یا TDS، جتنس (مثلاً MY)، زیرتون (dM) و اندازه ذره اولیه را ببینید.
-
دو گرید را در یک فرمول و یک شرایط پراکنش کنار هم بسنجید.
-
اگر سیاه عمیق میخواهید، گرید ریزتر لازم است ولی انرژی پراکنش بیشتر هم لازم است.
-
اگر گرید ریز دارید ولی نتیجه خاکستری است، به پراکنش برگردید.
دلیل سوم: غلظت کم، فیلم نازک یا محیط سفید
سیاهی فقط به نوع دوده نیست؛ به مقدار دوده در فیلم هم بستگی دارد. در مرجع آزمون رنگ آمده که چگالی نوری (Optical density) با ضخامت فیلم و مقدار دوده رابطه لگاریتمی دارد. یعنی در فیلم نازک یا غلظت کم، نور کافی جذب نمیشود.
چند حالت عملی:
-
مقدار دوده کم یا فیلم نازک: رنگ زیرین یا سفید زیرکار تأثیر میگذارد.
-
افزودنیهای سفید یا رنگدانههای دیگر: همین که سفید در فرمول وجود داشته باشد، رنگ به خاکستری میرود. این در واقع همان اصل ساخت خاکستری با دوده است (تینت).
-
سطح مات: ماتکنندهها نور را پخش میکنند و سطح روشنتر دیده میشود. این از دانش عمومی است و باید با آزمون خودتان تأیید شود.
-
هوازدگی سطح: در رنگ بیرونی، بایندر ممکن است گچی شود و سطح خاکستری به نظر برسد.
تشخیص و راهحل
-
فیلمهایی با ضخامتهای مختلف بکشید و ببینید سیاهی با ضخامت بهتر میشود یا نه.
-
مقدار دوده را در یک بازه کوچک تغییر دهید و جتنس را اندازه بگیرید.
-
ببینید سفید یا پرکننده با فرمول سازگار است و خاکستریتر نمیکند.
.jpg)
جدول عیبیابی
| نشانه | علت محتمل | بررسی اول |
|---|---|---|
| ذره درشت یا لکه، بهتر شدن با زمان آسیاب | پراکنش ناکافی | دانهبندی، زمان و انرژی |
| خاکستری شدن بعد از انبار | فلوکولاسیون | آزمون مالش، دیسپرسانت |
| قهوهای یا کمجت با پراکنش خوب | گرید درشتذره | جتنس و اندازه ذره در TDS |
| خاکستری در فیلم نازک | غلظت یا ضخامت | فیلم با ضخامتهای مختلف |
| خاکستری بیرون بعد از ماهها | گچی شدن بایندر | بررسی سطح |
هر ردیف «محتمل» است؛ علت واقعی با آزمون مشخص میشود.
جمعبندی
مشکی که خاکستری درمیآید معمولاً سه علت دارد: پراکنش ناکافی یا فلوکولاسیون، گرید دوده نامناسب برای رنگ کدر مشکی و غلظت یا ضخامت ناکافی. قبل از زیاد کردن دوده، سه آزمون انجام دهید: دانهبندی، مقایسه جتنس و اندازه ذره گرید، و فیلم با ضخامتهای مختلف.
برای بررسی گریدهای موجود، صفحه دوده صنعتی را ببینید یا برای استعلام با فرایند پودر الوان تماس بگیرید.
۱. دوده بیشتر اضافه کنم رنگ سیاهتر میشود؟
تا حدی بله، ولی اگر مشکل پراکنش یا گرید است، زیاد کردن فقط ویسکوزیته را بالا میبرد. اول پراکنش و گرید را بررسی کنید.
۲. جتنس چیست؟
معیار عمق سیاهی یک رنگ است. هر چه اندازه ذره اولیه دوده کوچکتر باشد، جتنس بالاتر میرود. گریدهای با سیاهی بالا پراکنش سختتری دارند.
۳. زیرتون آبی یا قهوهای یعنی چه؟
دودههای ریز سیاهتر و آبیترند و دودههای درشتتر مایل به قهوهای. این تفاوت در رنگ مشکی کدر و در رنگهای خاکستری قابل مشاهده است.
۴. فلوکولاسیون چیست؟
دوباره به هم چسبیدن ذرات دوده بعد از پراکنش. باعث کم شدن قدرت رنگ و خاکستری شدن میشود. نوع دیسپرسانت و سازگاری با بایندر آن را کنترل میکند.
۵. دوده پودری بهتر است یا دانهای؟
در منابع، پودر راحتتر پخش میشود و دانهای سادهتر حمل و دوزینگ میشود. انتخاب به تجهیزات و فرمول شما بستگی دارد.
